Giữa mưa rét kéo dài những ngày cận Tết tại miền Bắc, GeneStory vẫn phối hợp triển khai các đoàn công tác tới vùng sâu, vùng xa để thu thập mẫu ADN thân nhân liệt sĩ, phục vụ xây dựng Ngân hàng Gen và xác định danh tính hàng trăm nghìn hài cốt liệt sĩ chưa rõ thông tin, một nhiệm vụ khoa học mang ý nghĩa xã hội và lịch sử lâu dài.

Bài toán còn tồn tại sau nhiều thập kỷ

Theo thống kê của các cơ quan chức năng, đến nay cả nước vẫn còn khoảng 500.000 liệt sĩ chưa xác định được danh tính, trong đó phần lớn hài cốt đã được quy tập về các nghĩa trang nhưng thiếu thông tin đối chiếu. Song song với đó là hàng trăm nghìn gia đình thân nhân liệt sĩ chưa có cơ hội biết chính xác nơi an nghỉ của người thân.

Việc xác định danh tính liệt sĩ từng chủ yếu dựa vào hồ sơ lưu trữ, ký hiệu mộ chí, thông tin đơn vị chiến đấu. Tuy nhiên, sau nhiều thập kỷ, hồ sơ thất lạc, sai lệch hoặc không còn đầy đủ khiến phương pháp truyền thống gặp nhiều hạn chế. Trong bối cảnh đó, giám định ADN được xác định là giải pháp khoa học có độ chính xác cao, có thể đối chiếu trực tiếp giữa hài cốt và thân nhân cùng huyết thống.

Công nghệ ADN và yêu cầu về dữ liệu gốc

Giám định ADN muốn đạt hiệu quả phụ thuộc lớn vào nguồn dữ liệu mẫu chuẩn của thân nhân liệt sĩ còn sống. Tuy nhiên, đây lại là khâu khó khăn nhất trong toàn bộ quá trình triển khai.

Thực tế cho thấy, phần lớn thân nhân liệt sĩ hiện nay đã cao tuổi, nhiều người sinh sống tại các địa bàn vùng sâu, vùng xa, giao thông cách trở, điều kiện tiếp cận dịch vụ y tế và công nghệ còn hạn chế. Không ít trường hợp không thể tự di chuyển đến các trung tâm lấy mẫu tập trung.

Do đó, các cơ quan chức năng và đơn vị công nghệ buộc phải tổ chức các đoàn công tác lưu động, trực tiếp đến từng địa phương, từng hộ gia đình để thu mẫu ADN theo đúng quy trình kỹ thuật.

GeneStory là một trong những đơn vị tham gia triển khai thu mẫu và xây dựng dữ liệu cho Ngân hàng Gen thân nhân liệt sĩ, phối hợp cùng các cơ quan chức năng trong quá trình này. Hoạt động thu mẫu được thực hiện theo tiêu chuẩn khoa học, bảo đảm tính chính xác và an toàn sinh học, đồng thời tuân thủ các quy định về bảo mật dữ liệu cá nhân.

Chạy đua với thời gian và điều kiện tự nhiên

Theo đại diện các đoàn công tác, yếu tố thời gian được xem là thách thức lớn nhất. Thân nhân liệt sĩ thuộc thế hệ cha mẹ, anh chị ruột hiện đa phần đã ngoài 70-80 tuổi, sức khỏe suy giảm nhanh. Mỗi năm trôi qua đồng nghĩa với nguy cơ mất đi một nguồn mẫu gen quan trọng. “Việc thu thập mẫu không thể trì hoãn. Nếu chậm trễ, cơ hội đối chiếu sẽ không còn”, một cán bộ kỹ thuật tham gia đoàn công tác cho biết.

Trong những tháng cuối năm, đặc biệt giai đoạn cận Tết, thời tiết miền Bắc thường diễn biến phức tạp. Mưa rét kéo dài khiến việc di chuyển đến các xã vùng cao gặp nhiều trở ngại. Có những điểm lấy mẫu phải di chuyển hàng chục km đường đèo, đường đất trơn trượt, phương tiện chỉ có thể tiếp cận một phần quãng đường. Dù vậy, các đoàn công tác vẫn duy trì lịch làm việc liên tục, kể cả cuối tuần và những ngày giáp Tết, nhằm tận dụng tối đa “quỹ thời gian” của thân nhân liệt sĩ còn sống.

Ngân hàng Gen, nền tảng cho đối chiếu lâu dài

Ngân hàng Gen thân nhân liệt sĩ được xây dựng với mục tiêu lưu trữ, chuẩn hóa và quản lý dữ liệu ADN một cách hệ thống, phục vụ đối chiếu lâu dài. Khi dữ liệu mẫu của thân nhân được đưa vào ngân hàng gen, chúng có thể được sử dụng để so sánh với các mẫu hài cốt liệt sĩ chưa xác định danh tính trên phạm vi toàn quốc.

Theo các chuyên gia, việc xây dựng ngân hàng gen tập trung giúp rút ngắn thời gian đối chiếu, giảm sai sót và tăng tỷ lệ xác định danh tính thành công, đặc biệt trong những trường hợp hồ sơ lịch sử không còn đầy đủ. Không chỉ mang ý nghĩa khoa học, ngân hàng gen còn được xem là giải pháp mang tính nhân văn, góp phần giải quyết một trong những tồn tại lớn nhất sau chiến tranh.

Giá trị xã hội vượt ngoài kết quả xét nghiệm

Mỗi ca xác định danh tính thành công không chỉ dừng lại ở một kết quả khoa học. Đó còn là sự khép lại của một hành trình chờ đợi kéo dài hàng chục năm đối với thân nhân liệt sĩ.

Nhiều gia đình cho biết, việc biết chính xác danh tính và nơi an nghỉ của người thân giúp họ hoàn thành tâm nguyện, thực hiện đầy đủ các nghi lễ thờ cúng, tri ân theo phong tục truyền thống. Với họ, đây là giá trị không thể đo đếm bằng con số. Theo ông Dương Ngọc Cường, Tổng giám đốc GeneStory, động lực lớn nhất để các cán bộ, kỹ thuật viên tiếp tục bám địa bàn, làm việc trong điều kiện khó khăn chính là ý nghĩa xã hội của công việc. Mỗi mẫu gen được thu thập là thêm một cơ hội để trả lại tên cho một người đã hy sinh.

Hành trình vẫn tiếp tục giữa mùa Tết

Khi nhiều gia đình đang chuẩn bị cho mùa Tết, hành trình xác định danh tính liệt sĩ vẫn lặng lẽ diễn ra ở những vùng núi xa xôi. Không ồn ào, không hình thức, công việc ấy đòi hỏi sự kiên trì, chính xác và tinh thần trách nhiệm cao.

Trong bối cảnh đất nước ngày càng phát triển, việc ứng dụng công nghệ ADN để giải quyết những vấn đề còn tồn tại sau chiến tranh không chỉ thể hiện năng lực khoa học, mà còn cho thấy cam kết lâu dài trong công tác đền ơn đáp nghĩa.

Bởi sau cùng, việc xác định danh tính liệt sĩ không chỉ là nhiệm vụ của hiện tại, mà còn là trách nhiệm đối với lịch sử, để mỗi sự hy sinh đều được ghi nhận đúng tên, đúng người, và không bị lãng quên theo thời gian.