Năm 2020, nghiên cứu PREDICT 1 đăng trên Nature Medicine đã theo dõi hơn 1.000 người trưởng thành để tìm hiểu cách cơ thể phản ứng sau khi ăn. Kết quả ghi nhận ngay cả khi sử dụng những thực đơn giống nhau, phản ứng chuyển hóa giữa các cá nhân vẫn có mức chênh lệch đáng kể – lên tới 103% đối với triglyceride (chất béo trung tính trong máu), 68% đối với đường huyết và 59% đối với insulin.

Điều này lý giải vì sao một chế độ ăn hiệu quả với người này chưa chắc mang lại kết quả tương tự cho người khác. Phản ứng của cơ thể với thực phẩm không phụ thuộc vào một yếu tố duy nhất, mà là kết quả của các thành phần dinh dưỡng trong bữa ăn, hệ vi sinh đường ruột, thói quen sinh hoạt và cả đặc điểm sinh học của từng cá nhân.

Vậy làm thế nào để xác định chế độ ăn phù hợp hơn với mỗi người? Bên cạnh các chỉ số sức khỏe và lối sống, dữ liệu gen có thể cung cấp thêm một lớp thông tin về cách cơ thể tiêu hóa, hấp thu và chuyển hóa một số thành phần dinh dưỡng.

1. Chế độ ăn theo gen là gì?

Chế độ ăn theo gen là cách sử dụng thông tin về các biến thể di truyền liên quan đến quá trình tiêu hóa, hấp thu và chuyển hóa một số chất dinh dưỡng để bổ sung căn cứ cho việc xây dựng chế độ ăn phù hợp với từng người.

Cơ sở của cách tiếp cận này nằm ở dinh dưỡng theo gen (nutritional genetics) – là lĩnh vực nghiên cứu cách các biến thể di truyền của mỗi người ảnh hưởng đến việc cơ thể hấp thu, chuyển hóa và đáp ứng với các chất dinh dưỡng. Về mặt sinh học, 99,9% cấu trúc DNA của tất cả chúng ta là hoàn toàn giống nhau. Tuy nhiên, bí ẩn tạo nên sự khác biệt về vóc dáng, thể trạng hay khả năng dung nạp thức ăn lại nằm ở 0,1% còn lại. Khoảng trống này chứa đến hàng triệu điểm khác biệt li ti trong trình tự DNA, được gọi là các Đa hình nucleotide đơn (SNP – Single Nucleotide Polymorphism).

Một số biến thể có thể ảnh hưởng đến hoạt động của enzyme, protein vận chuyển hoặc các con đường chuyển hóa liên quan đến dinh dưỡng. Đây là một trong những nguyên nhân khiến khả năng dung nạp lactose, chuyển hóa caffeine hay xử lý một số axit béo và vitamin có thể khác nhau giữa mỗi người.

Tuy nhiên, dữ liệu gen không phải là một “công thức ăn uống” cố định mà cần được kết hợp với tình trạng sức khỏe, thói quen sinh hoạt và các chỉ số thực tế để đưa ra khuyến nghị dinh dưỡng phù hợp nhất.

2. Lợi ích của chế độ ăn theo gen

Không phải mọi khác biệt di truyền đều cần chuyển thành thay đổi trong chế độ ăn. Tuy nhiên, với những đặc điểm đã có bằng chứng khoa học rõ ràng, dữ liệu gen có thể cung cấp thêm những thông tin khó nhận biết chỉ từ thói quen ăn uống bên ngoài. Giá trị của cách tiếp cận này nằm ở việc giúp mỗi người hiểu rõ hơn những điểm cần lưu ý, xác định đúng ưu tiên để xây dựng thực đơn dinh dưỡng phù hợp hơn.

2.1. Nhận diện sớm những đặc điểm chuyển hóa cần lưu ý

Cơ thể mỗi người có một bộ gen riêng biệt, và dữ liệu gen chính là ‘bản hướng dẫn sử dụng’ giúp chúng ta sớm nhận biết cách cơ thể phản ứng với các nhóm chất quen thuộc:

• Khả năng dung nạp lactose: Ước tính có hơn 70% người trưởng thành gốc châu Á mang biến thể gen LCT làm suy giảm men tiêu hóa đường sữa. Việc duy trì uống sữa bò ở nhóm này dễ gây ra tình trạng đầy bụng, đau bụng và tiêu chảy. Nhận biết sớm giúp cân nhắc lượng lactose và lựa chọn sản phẩm thay thế phù hợp hơn

• Khả năng chuyển hóa caffeine: Biến thể trên gen CYP1A2 quyết định bạn thuộc nhóm phân giải caffeine nhanh hay chậm. Với người chuyển hóa chậm, một ly cà phê cũng khiến caffeine lưu lại trong cơ thể lâu hơn, tạo áp lực vô hình lên hệ tim mạch và gây mất ngủ nếu sử dụng nhiều hoặc uống vào thời điểm muộn trong ngày.
• Chuyển hóa axit béo: Các biến thể ở nhóm gen FADS1/FADS2 liên quan mật thiết đến khả năng chuyển đổi các axit béo từ thực phẩm. Với một số người, khả năng chuyển hóa này kém hiệu quả hơn, đồng nghĩa nhu cầu bổ sung omega-3 từ nguồn trực tiếp như cá béo có thể cần được quan tâm nhiều hơn so với người khác.

2.2. Xác định những yếu tố dinh dưỡng cần ưu tiên

Thay vì liên tục thay đổi chế độ ăn hoặc chạy theo các xu hướng ăn kiêng, dữ liệu gen giúp khoanh vùng những yếu tố dinh dưỡng cần được chú ý nhiều hơn.

Trên thực tế, phần lớn các chế độ ăn thịnh hành đều được xây dựng dựa trên dữ liệu trung bình của một nhóm dân số, trong khi nhu cầu dinh dưỡng lại mang tính cá nhân hóa sâu sắc. Điều này lý giải vì sao mỗi người lại có một phản ứng hoàn toàn khác biệt trước cùng một thực đơn – có người giảm cân nhanh chóng, khỏe mạnh, nhưng người khác lại không thấy hiệu quả, thậm chí rơi vào trạng thái mệt mỏi.

Khi hiểu rõ cơ địa, bạn sẽ dễ xác định hơn nhóm chất nào cần ưu tiên bổ sung hoặc điều chỉnh. Ví dụ, nếu kết quả gen cho thấy cơ thể bạn có xu hướng nhạy cảm với chất béo bão hòa, bạn có thể chủ động kiểm soát lượng dầu mỡ trong khẩu phần ăn thay vì cắt giảm tinh bột một cách máy móc. Hay nếu gen cho thấy khả năng chuyển hóa axit folic (vitamin B9) hoặc hấp thu vitamin D kém hiệu quả hơn mức trung bình, bạn có thể ưu tiên bổ sung các vi chất này để hỗ trợ sức khỏe tim mạch và xương khớp.

2.3. Xây dựng lộ trình dinh dưỡng dài hạn

Khác với các dữ liệu sức khỏe thay đổi theo thời gian như cân nặng, đường huyết hay mỡ máu, thông tin di truyền mang tính cố định, gần như không thay đổi trong suốt cuộc đời. Vì vậy, dữ liệu gen có thể đóng vai trò như một mốc tham chiếu lâu dài để đối chiếu với tình trạng sức khỏe ở từng giai đoạn và điều chỉnh chế độ ăn phù hợp theo gen.

Quan trọng hơn, thông tin di truyền không chỉ dừng ở chuyện ăn uống. Khi kết hợp với các dữ liệu về nguy cơ bệnh mạn tính, khả năng đáp ứng thuốc và đặc điểm thể chất, biến chế độ ăn trở thành một phần trong bức tranh chăm sóc sức khỏe tổng thể.

3. GeneHealthcare – Chìa khóa cho hành trình sống khỏe thuận gen

Thấu hiểu dữ liệu sinh học là nền tảng vững chắc để thiết kế một chế độ ăn uống chuẩn xác theo gen. Gói giải pháp GeneHealthcare của GeneStory chính là người đồng hành toàn diện giúp chuyển hóa thông tin di truyền thành những hành động cụ thể để chủ động bảo vệ sức khỏe.

• Công nghệ giải mã vượt trội: Phân tích sâu hơn 51.000+ gen, cung cấp bản đồ sinh học độc bản với 60+ chỉ số chuyên sâu, có giá trị thông tin trọn đời chỉ sau 14 ngày làm việc.
• Mở rộng bức tranh sức khỏe toàn diện: Bên cạnh những hiểu biết về dinh dưỡng đã có, gói giải pháp bổ sung thêm thông tin về nguy cơ mắc các bệnh phổ biến (như ung thư vú, ung thư đại trực tràng, đột quỵ, tim mạch, đái tháo đường, gout…) và khả năng đáp ứng với hơn 50+ nhóm thuốc (thuốc gây mê, tim mạch, đái tháo đường, ung thư…).
• Lập kế hoạch phòng ngừa chủ động: Dựa trên các chỉ số chuyên sâu này, chuyên gia y tế có thêm căn cứ để tư vấn lộ trình chăm sóc sức khỏe và điều trị phù hợp hơn với từng cơ địa, giúp bạn chủ động tầm soát sớm thay vì chờ triệu chứng xuất hiện.

Trước khi xây dựng một chế độ ăn theo gen, điều quan trọng nhất là hiểu rõ cơ thể mình. GeneHealthcare biến dữ liệu gen trở thành nền tảng để cá nhân hóa lựa chọn dinh dưỡng và từng bước xây dựng hành trình sống khỏe lâu dài.

Nguồn: Tổng hợp

Thông tin liên hệ và các kênh truyền thông chính thức của GeneStory:

• Email: support@genestory.ai
• Facebook: fb.com/GeneStoryVN
• LinkedIn: linkedin.com/company/genestory/
• YouTube: youtube.com/@genestory7197