Đằng sau hàng trăm nghìn hài cốt liệt sĩ chưa rõ danh tính là nỗi mong mỏi khôn nguôi của hàng nghìn gia đình. Mỗi hài cốt liệt sĩ chưa xác định thông tin là một phần ký ức chưa trọn vẹn của dân tộc. Với trách nhiệm và lòng biết ơn, công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính đang được đẩy nhanh từng ngày, như một cuộc chạy đua với thời gian để đưa các anh hùng trở về bên gia đình và quê hương.

Hơn nửa thế kỷ trôi qua kể từ ngày đất nước thống nhất, trong sâu thẳm trái tim của mỗi Mẹ Việt Nam Anh hùng, nỗi đau mất con chưa bao giờ nguôi. Nhiều mẹ ở tuổi gần đất xa trời, vẫn canh cánh một ước nguyện giản dị: được biết nơi con nằm lại, được một lần sờ lên nấm mộ bằng xương bằng máu, được thắp một nén nhang để yên lòng trước khi rời cõi tạm.

Đó không chỉ là nguyện vọng riêng của những người mẹ, mà còn là trách nhiệm, là nghĩa vụ thiêng liêng của thế hệ hôm nay trong công cuộc đền ơn đáp nghĩa. Và hơn bao giờ hết, hành trình tìm lại thông tin cho những liệt sĩ đã ngã xuống đang là một cuộc chạy đua khẩn trương với thời gian.

Cấp bách vì thời gian không chờ đợi

Theo thống kê, cả nước hiện có hơn 300.000 hài cốt liệt sĩ chưa xác định được danh tính. Điều này đồng nghĩa với hàng trăm nghìn gia đình vẫn chưa thể tìm lại người thân của mình. Trong đó, nhiều thân nhân trực hệ, những người giữ vai trò quan trọng nhất trong việc cung cấp mẫu ADN đang ngày càng lớn tuổi, đặc biệt là các mẹ, vợ hay chị gái, em gái của liệt sĩ.

Tiến sĩ Dương Ngọc Cường, Tổng Giám đốc GeneStory, chia sẻ: “Có những mẹ liệt sĩ đã mất khi chưa kịp để lại mẫu ADN. Mỗi ngày trôi qua, cơ hội để kết nối dữ liệu ADN lại hẹp đi. Nếu chậm trễ, chúng ta sẽ mãi mãi mất đi những mảnh ghép quý giá để xác định danh tính hài cốt liệt sĩ”.

Thực tế, việc xác định danh tính liệt sĩ vốn đã vô cùng khó khăn. Sau hơn 50 năm, phần lớn hài cốt đều đã phân hủy, việc tách chiết ADN trở nên hạn chế. Thêm vào đó, không ít trường hợp thiếu giấy báo tử hoặc thông tin chôn cất không chính xác, khiến công tác đối chiếu gặp nhiều trở ngại.

Đề án 06 – Hạ tầng dữ liệu quốc gia cho hành trình tri ân

Trước thực trạng ấy, Bộ Công an đã đẩy mạnh Đề án 06, xây dựng cơ sở dữ liệu dân cư gắn kết cùng dữ liệu sinh học, trong đó có dữ liệu ADN. Đây là nền tảng quan trọng để thúc đẩy tiến trình tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ.

Trong dự án trọng điểm này, GeneStory – đơn vị tiên phong và hiện là tổ chức duy nhất tại Việt Nam đủ năng lực xét nghiệm, phân tích gen, đang đảm nhiệm vai trò then chốt. Hàng nghìn mẫu ADN đã được GeneStory thu nhận và lưu trữ vào Ngân hàng Gene (ADN) liệt sĩ và thân nhân, mở ra cánh cửa hy vọng mới cho những gia đình đã chờ đợi suốt nhiều thập kỷ.

Kết quả bước đầu và mục tiêu phía trước

Trong một chuyến công tác gần đây, đội ngũ GeneStory nhận được thông tin về một người mẹ liệt sĩ 103 tuổi. Bà vốn đã nằm liệt giường, hơi thở chỉ còn tính từng ngày. Khi biết tin sẽ được lấy mẫu ADN để tìm lại con trai hy sinh hơn nửa thế kỷ trước, đôi mắt mờ đục của bà bỗng sáng lên niềm hy vọng. Bàn tay gầy guộc run rẩy nắm chặt tay cán bộ GeneStory, như một lời gửi gắm cuối cùng.

Chiều hôm đó, bà thanh thản ra đi. Bà đã không kịp tận mắt chứng kiến ngày tìm thấy con, nhưng niềm hy vọng của bà đã được trao lại cho thế hệ sau. Với đội ngũ GeneStory, đó là một khoảnh khắc không thể nào quên, vừa xót xa, vừa thôi thúc quyết tâm: không được chậm trễ dù chỉ một ngày.

“Sau mỗi mẫu ADN được thu nhận, sau mỗi giờ miệt mài trong phòng thí nghiệm, chúng tôi hiểu rằng đó không chỉ là công việc chuyên môn. Đó là một bước tiến để đưa các anh hùng trở về với gia đình, quê hương”, một cán bộ GeneStory chia sẻ.

Đến nay, Ngân hàng Gen liệt sĩ và thân nhân đã ghi nhận những kết quả đáng khích lệ: hàng chục nghìn mẫu ADN được lưu trữ, nhiều trường hợp bước đầu đã được đối chiếu thành công. Đặc biệt, đã có 16 phần mộ liệt sĩ được xác định danh tính, mang lại niềm an ủi to lớn cho gia đình sau bao năm tháng mòn mỏi chờ đợi.

Thứ trưởng Bộ Công an Nguyễn Văn Long nhấn mạnh: “Phấn đấu đến năm 2027, cơ bản thu thập đầy đủ dữ liệu ADN thân nhân liệt sĩ, tiến tới xác định danh tính những hài cốt còn thiếu thông tin. Đây không chỉ là trách nhiệm chính trị, mà còn là nghĩa cử thiêng liêng của thế hệ hôm nay đối với những người đã ngã xuống vì Tổ quốc”.

GeneStory – Đồng hành trong hành trình nhân văn

Đồng hành trong dự án này, GeneStory cam kết tiếp tục đầu tư mạnh mẽ vào năng lực phân tích, bảo mật dữ liệu và công nghệ tiên tiến, đảm bảo mỗi mẫu ADN đều được lưu trữ an toàn, chính xác và phục vụ lâu dài cho công tác đối chiếu.

Đối với tập thể cán bộ, kỹ thuật viên của GeneStory, đây không chỉ là một nhiệm vụ chuyên môn, mà là một hành trình nhân văn, chan chứa tình cảm và trách nhiệm. Mỗi chuyến đi thu mẫu, mỗi giây phút căng thẳng trong phòng thí nghiệm đều gắn liền với niềm tin: các anh sẽ trở về, các mẹ sẽ được an lòng.

Ngân hàng Gene liệt sĩ và thân nhân không đơn thuần là một công trình khoa học, đó là cầu nối quá khứ – hiện tại – tương lai, là món quà tri ân gửi đến những người mẹ đã hy sinh cả cuộc đời cho Tổ quốc. Với hàng nghìn gia đình, mỗi thông tin xác định được không chỉ khép lại một hành trình tìm kiếm gian nan, mà còn mở ra sự bình an sau cùng. Và với xã hội, đó là minh chứng cho đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, cho trách nhiệm không bao giờ được phép lãng quên. GeneStory tự hào đồng hành trên hành trình đưa các anh hùng trở về và an ủi những người mẹ Việt Nam Anh hùng trong quãng đời còn lại.