Sau buổi Sơ kết 1 năm Ngân hàng Gen, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đã chỉ đạo các cơ quan chức năng, bao gồm Bộ Công an, Bộ Nội vụ và các ban ngành khẩn trương phối hợp tăng tốc thu nhận mẫu ADN thân nhân, sớm xác định danh tính liệt sĩ cho hàng triệu gia đình Việt.

Việt Nam trải qua nhiều cuộc chiến tranh khốc liệt để giành độc lập và thống nhất đất nước, đã chứng kiến sự hy sinh to lớn của hàng triệu liệt sĩ. Tuy nhiên, theo thống kê, hiện nay cả nước vẫn còn khoảng 500.000 liệt sĩ chưa được xác định danh tính, đặt ra bài toán cấp bách về trách nhiệm tri ân những liệt sĩ đã không tiếc thanh xuân, anh dũng hy sinh vì Tổ quốc. Việc đẩy nhanh tiến độ, chạy đua với thời gian thu thập mẫu ADN của thân nhân liệt sĩ và hài cốt liệt sĩ để đối sánh dữ liệu, xác định danh tính là nhiệm vụ quan trọng, mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc.

Thực trạng và thách thức trong việc xác định danh tính liệt sĩ

Theo thông tin từ Trung tâm Dữ liệu quốc gia về dân cư và Cục Người có công, hiện nay, cả nước có hơn 3.200 nghĩa trang liệt sĩ, nơi an táng khoảng 300.000 hài cốt liệt sĩ chưa xác định được danh tính, cùng với khoảng 200.000 hài cốt liệt sĩ vẫn chưa được tìm kiếm và quy tập. Chiến tranh đã lùi xa hàng chục năm, nhưng những khó khăn trong việc xác định danh tính liệt sĩ ngày càng gia tăng do các yếu tố như thời tiết, môi trường khắc nghiệt, sự mai một của thông tin, và sự ra đi của nhiều thân nhân liệt sĩ. Những điều kiện này khiến công tác tìm kiếm và xác minh trở thành một thách thức lớn, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ và ứng dụng công nghệ hiện đại.

Thời gian không chờ đợi, và mỗi ngày trôi qua, cơ hội để xác định danh tính liệt sĩ càng trở nên mong manh. Nhiều gia đình thân nhân liệt sĩ đã không còn, hoặc những người biết thông tin về nơi liệt sĩ hy sinh dần qua đời. Điều này không chỉ làm mất đi các nguồn thông tin quý giá mà còn khiến các thế hệ sau khó có thể kết nối với lịch sử và những hy sinh của ông cha.

Kỹ thuật viên GeneStory tham gia thu nhận mẫu ADN cho các thân nhân liệt sĩ.

Bước tiến quan trọng: Kích hoạt Ngân hàng Gen 

Ngày 23/7/2024, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đã bấm nút kích hoạt Ngân hàng Gen (ADN) liệt sĩ và thân nhân, đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong hành trình xác định danh tính liệt sĩ. Đây là một dự án mang tính đột phá, thể hiện sự quyết tâm của Đảng và Nhà nước trong việc tri ân các anh hùng liệt sĩ. Ngân hàng Gen đóng vai trò trung tâm như một kho dữ liệu sinh học quốc gia, lưu trữ và phân tích các mẫu ADN để đối sánh giữa hài cốt liệt sĩ và thân nhân, sử dụng công nghệ giải trình tự gen để tăng độ chính xác và tốc độ xử lý, đồng thời mang lại sự an ủi cho các gia đình thân nhân.

Tính đến tháng 7/2025, sau một năm triển khai, Ngân hàng Gen đã thu nhận hơn 51.000 mẫu ADN từ thân nhân liệt sĩ, với sự hỗ trợ của GeneStory – đơn vị công nghệ sinh học hàng đầu Việt Nam. Công nghệ gen đóng vai trò then chốt trong Dự án, sử dụng các thuật toán phân tích di truyền giúp xác định danh tính cho hàng nghìn trường hợp mà phương pháp truyền thống khó thực hiện.

Tại Hội nghị trực tuyến sơ kết 1 năm triển khai kế hoạch thu nhận mẫu ADN cho thân nhân liệt sĩ ngày 25/7/2025, Thủ tướng Phạm Minh Chính đã nhấn mạnh, quy tập hài cốt, xác minh danh tính liệt sĩ khó mấy cũng phải làm và làm bằng cả trái tim. Thủ tướng kêu gọi toàn Đảng, toàn dân, toàn quân đẩy nhanh tiến độ thu nhận mẫu ADN, ứng dụng công nghệ số để hoàn thành mục tiêu đến năm 2027, cơ bản xác định danh tính cho tất cả liệt sĩ. Ông cũng trao kết quả giám định ADN cho đại diện thân nhân 16 gia đình liệt sĩ, đồng thời kêu gọi người dân hãy sống, chiến đấu, lao động, học tập và làm việc sao cho xứng đáng với những người đã hy sinh vì Tổ quốc.

Theo chỉ đạo của Thủ tướng, Bộ Công an và Bộ Nội vụ sẽ khẩn trương tham mưu kế hoạch tổng thể, đề xuất phân tích các mẫu ADN đã thu thập, tích hợp dữ liệu để đối sánh. Việc ứng dụng công nghệ số, khai thác dữ liệu dân cư, kết nối dữ liệu sinh học và kỹ thuật gene sẽ giúp tăng tốc độ, phấn đấu hoàn thành thu nhận mẫu trước 30/6/2026 và phân tích cập nhật trước 31/12/2026, hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh – Liệt sĩ (27/7/2027). Hệ thống dữ liệu tích hợp sẽ kết nối chặt chẽ với Bộ Quốc phòng, Bộ Nội vụ và UBND các địa phương, tạo mạng lưới đồng bộ hiệu quả.

Việc ứng dụng công nghệ số giúp tăng tốc quá trình thu thập và phân tích mẫu, đảm bảo tính chính xác và hiệu quả trong việc đối sánh ADN. Hệ thống dữ liệu tích hợp, kết nối với Bộ Quốc phòng, Bộ Nội vụ và UBND các địa phương, tạo nên mạng lưới phối hợp đồng bộ, giúp tối ưu hóa nguồn lực và rút ngắn thời gian thực hiện.

Tăng tốc thu nhận mẫu ADN thân nhân liệt sĩ trong thời gian tới.

Ý nghĩa nhân văn và trách nhiệm xã hội

Công cuộc xác định danh tính liệt sĩ là nhiệm vụ của các cơ quan chức năng và trách nhiệm của toàn xã hội. Mỗi danh tính được xác định không chỉ là sự tri ân đối với những người đã hy sinh mà còn mang lại niềm an ủi cho các gia đình thân nhân, giúp họ tìm lại được sự kết nối với người thân đã mất. Đây là hành trình mang đậm ý nghĩa nhân văn, thể hiện lòng biết ơn và trách nhiệm của thế hệ hôm nay đối với các thế hệ đi trước.

Bên cạnh đó, việc đẩy nhanh thu thập mẫu ADN còn góp phần xây dựng một cơ sở dữ liệu quốc gia hoàn chỉnh, phục vụ xác định danh tính liệt sĩ, đồng thời phục vụ các nghiên cứu lịch sử, giáo dục truyền thống yêu nước cho thế hệ trẻ. Công tác này còn góp phần khẳng định giá trị của hòa bình và độc lập mà các thế hệ cha ông đã hy sinh để giành lấy.

Để đạt được mục tiêu đề ra, cần có sự phối hợp đồng bộ giữa các bộ, ngành, địa phương và sự tham gia tích cực của người dân. Các gia đình thân nhân liệt sĩ cần chủ động cung cấp thông tin và tham gia lấy mẫu ADN khi có cơ hội. Đồng thời, các tổ chức xã hội, đoàn thể cần tiếp tục lan tỏa thông điệp về ý nghĩa của Ngân hàng Gen, khuyến khích cộng đồng chung tay trong hành trình tri ân này.

Hành trình xác định danh tính liệt sĩ là một sứ mệnh thiêng liêng, không chỉ để trả món nợ ân tình với các anh hùng liệt sĩ mà còn để viết tiếp câu chuyện về lòng biết ơn, về giá trị của hòa bình và độc lập. Với sự quyết tâm của toàn xã hội và sự hỗ trợ của công nghệ hiện đại, chúng ta tin rằng mục tiêu xác định danh tính cho 500.000 liệt sĩ sẽ sớm trở thành hiện thực, mang lại sự an ủi cho hàng triệu gia đình và ghi dấu một trang sử mới trong hành trình tri ân của dân tộc.